Hóc dị vật hay hóc nghẹn đường thở là tình trạng dị vật vô tình lọt vào và làm bít tắc một phần hoặc hoàn toàn đường hô hấp của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Đây là một trong những tai nạn sinh hoạt nguy hiểm nhất, có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng của bé cưng nếu không được ba mẹ nhận biết sớm và xử trí đúng cách kịp thời.
Tình trạng hóc nghẹn dị vật ở trẻ nhỏ được hiểu như thế nào?
Hóc nghẹn dị vật đường thở là hiện tượng một vật thể lạ, có thể là thức ăn hoặc đồ vật nhỏ, thay vì đi xuống thực quản vào dạ dày thì lại rơi nhầm vào đường khí quản hoặc phế quản của trẻ. Hệ hô hấp của con người vốn là một đường ống thông suốt để dẫn khí oxy vào phổi, do đó, khi xuất hiện bất kỳ vật cản nào bít kín lòng ống, quá trình trao đổi khí sẽ ngay lập tức bị gián đoạn.
Đối với trẻ sơ sinh dưới mười hai tháng tuổi và trẻ tập đi dưới bốn tuổi, kích thước đường thở vô cùng non nớt và nhỏ hẹp, chỉ tương đương với đường kính ngón tay út của chính các con. Do đó, một dị vật tưởng chừng như rất nhỏ bé đối với người lớn cũng đủ để tạo thành một khối chèn ép khổng lồ, phong tỏa hoàn toàn nguồn cấp oxy cho cơ thể bé cưng chỉ trong tích tắc.
Tại sao trẻ sơ sinh và trẻ tập đi lại có nguy cơ hóc nghẹn cao hơn người lớn?
Sự khác biệt về cả cấu trúc cơ thể lẫn đặc điểm hành vi khiến nhóm tuổi nhỏ này luôn nằm trong vùng cảnh báo đỏ về tai nạn đường thở.
Cấu trúc cơ thể và hệ hô hấp của bé chưa hoàn thiện
Trẻ nhỏ chưa có đủ răng hàm để nghiền nát hoàn toàn thức ăn thô, cứng như người lớn. Phản xạ nhai nuốt của con vẫn đang trong quá trình học hỏi và hoàn thiện, chưa thể phối hợp nhịp nhàng giữa việc đóng nắp thanh quản và đẩy thức ăn xuống dưới. Thêm vào đó, cơ hoành và lực ho của trẻ còn rất yếu, không đủ mạnh để tạo ra một luồng hơi áp lực lớn nhằm tống dị vật ra ngoài khi chẳng may bị sặc.
Thói quen khám phá thế giới xung quanh thông qua đường miệng
Giai đoạn từ khi biết lật, biết bò cho đến lúc tập đi là thời điểm bé cưng tò mò tột độ với mọi thứ xung quanh. Con chưa thể phân biệt được đâu là vật ăn được và đâu là vật nguy hiểm, phản xạ tự nhiên của con luôn là vơ lấy bất kỳ món đồ nào trong tầm với và đưa ngay vào miệng để gặm, mút hoặc nếm thử. Chính hành vi mang tính bản năng này đã vô tình biến các vật dụng nhỏ nhặt trong nhà thành những cạm bẫy đối với bé yêu.
Khi nào nguy cơ hóc nghẹn thường dễ xảy ra nhất đối với bé?
Tai nạn đường thở không chọn thời gian, nhưng có những thời điểm mang tính chất cao điểm mà các mẹ bỉm cần phải tập trung cao độ để bảo vệ con.
Trong các bữa ăn dặm hoặc ăn vặt hàng ngày của con
Nguy cơ hóc sặc tăng lên rất cao khi mẹ bắt đầu giới thiệu các loại thức ăn thô cho con vào giai đoạn ăn dặm. Đặc biệt, thói quen của nhiều gia đình Việt Nam là thường để con vừa ăn vừa xem điện thoại, chạy nhảy quanh xóm, hoặc dỗ con ăn lúc con đang khóc, cười đùa quá trớn. Việc không tập trung ăn uống và việc cử động mạnh khi miệng đầy thức ăn sẽ khiến nắp thanh quản mở ra đột ngột, hút thẳng thức ăn vào đường thở.
Khi bé chơi đùa tự do mà không có sự giám sát liên tục từ ba mẹ
Chỉ cần một phút lơ là của người lớn khi mải làm việc nhà, nấu nướng hoặc nghe điện thoại là bé cưng đã có thể nhặt nhạnh các mẩu vụn đồ chơi trên sàn. Những dịp lễ Tết, họp mặt gia đình khi trong nhà bày biện nhiều khay bánh kẹo, các loại hạt khô cũng là thời điểm cực kỳ nhạy cảm mà các mẹ bỉm rất dễ phân tâm, tạo cơ hội cho con tiếp cận với những tác nhân gây nghẹn nguy hiểm.
Những loại thực phẩm và vật dụng nào là mối nguy hiểm gây nghẹn hàng đầu?
Để giúp ba mẹ dễ dàng nhận diện và chủ động cách ly con khỏi các mối nguy, Momhub đã tổng hợp danh sách các thực phẩm và vật dụng có nguy cơ cao nhất dưới bảng so sánh sau.
| Nhóm nguy cơ | Các tác nhân cụ thể phổ biến | Lý do gây hóc nghẹn và cách phòng tránh cho mẹ bỉm |
| Thực phẩm hàng ngày | Hạt lạc, hạt dưa, hạt hướng dương, quả nho nguyên quả, thạch rau câu, hạt trân châu, kẹo cứng, mẩu xương vụn, miếng thịt dai cắt quá to. | Các loại hạt cứng có kích thước nhỏ dễ trượt thẳng vào khí quản khi con nuốt chửng. Thạch rau câu và trân châu có độ dai, dẻo và hình khối bo tròn, dễ hút chặt lấy đường thở tạo thành một nút bịt kín khí quản. Mẹ cần xay nhuyễn, băm nhỏ hoặc cắt dọc hoàn toàn các thực phẩm này thành từng miếng nhỏ dài trước khi cho con ăn. |
| Vật dụng gia đình và đồ chơi | Tiền xu, cúc áo, pin nút áo từ điều khiển, nắp bút, viên bi đồ chơi, mảnh bóng bay vỡ, chun buộc tóc nhỏ, đầu lọc thuốc lá. | Trẻ nhỏ thích nhặt các vật nhỏ lấp lánh trên sàn nhà để cho vào miệng. Nguy hiểm nhất là các loại pin nút áo nhỏ vì chúng có thể giải phóng hóa chất gây bỏng loét nát thực quản và đường thở của con chỉ sau vài giờ. Mẹ bắt buộc phải dọn dẹp sạch sàn nhà, cất các vật dụng nhỏ ở tủ cao vượt tầm với của trẻ. |
Nguy hiểm hóc nghẹn thường rình rập bé ở những nơi đâu trong nhà?
Nhà là nơi an toàn nhất nhưng cũng tiềm ẩn nhiều góc khuất nguy hiểm nếu ba mẹ chưa tiến hành dọn dẹp và bảo vệ không gian sống kỹ càng.
Không gian phòng khách và khu vực vui chơi tự do của trẻ
Sàn phòng khách, gầm ghế sofa hay các kệ tủ thấp là nơi thường xuyên rơi vãi những vật thể nhỏ như đồng xu rơi ra từ túi quần của ba, cúc áo bị tuột, hoặc những chi tiết đồ chơi nhỏ của anh chị lớn bỏ lại. Những món đồ điều khiển từ tivi, quạt hay đồ chơi thông minh nếu không được vặn chặt ốc vít ở khay chứa pin cũng là nguồn hiểm họa vô cùng lớn.
Khu vực nhà bếp và vị trí xung quanh bàn ăn
Nhà bếp là nơi mẹ chế biến thức ăn, rất dễ rơi rớt những mảnh vụn như hạt gạo, hạt đỗ, vỏ tôm khô hoặc các mẩu xương cá, xương gà nhỏ trong quá trình băm chặt. Thùng rác nhà bếp nếu không có nắp đậy kín cũng sẽ trở thành mục tiêu khám phá của những em bé đang tuổi tập bò, tập đi, khiến con có thể nhặt những mẩu rác nguy hiểm cho vào miệng.
Làm thế nào để nhận biết bé yêu đang bị hóc nghẹn đường thở?
Khi tai nạn xảy ra, thời gian chính là vàng, việc mẹ nhận biết đúng các biểu hiện lâm sàng của con theo hướng dẫn chuyên môn từ Bệnh viện Nhi Trung ương sẽ quyết định sự an nguy của bé cưng.
Dấu hiệu hóc nghẹn khi đường thở bị tắc nghẽn một phần
Nếu vật lạ chỉ làm nghẽn một phần đường thở, bé yêu sẽ lập tức xuất hiện cơn ho sặc sụa, ho liên tục để cố gắng tống vật đó ra ngoài. Sắc mặt con có thể đỏ gay, cơ thể hốt hoảng, thở khò khè hoặc phát ra tiếng rít rõ rệt khi hít vào. Trong trường hợp này, con vẫn có thể khóc được, nói được hoặc phát ra những âm thanh nhỏ, chứng tỏ không khí vẫn còn có thể lưu thông qua lại.
Dấu hiệu hóc nghẹn khi đường thở bị bít tắc hoàn toàn
Đây là tình trạng cấp cứu tối nguy cấp khi dị vật đã chặn đứng toàn bộ đường thở. Bé cưng đột ngột không thể ho, không thể khóc, không thể nói và hoàn toàn không phát ra được bất kỳ âm thanh nào. Con sẽ có hành vi bản năng là đưa hai tay lên ôm lấy cổ, lồng ngực co rút dữ dội nhưng không có hơi thở ra vào. Chỉ sau vài mươi giây, môi, mặt và các đầu ngón tay của con sẽ chuyển dần từ đỏ sang tím tái, ánh mắt lờ đờ rồi nhanh chóng lịm đi, mất ý thức do não bộ hoàn toàn bị thiếu hụt oxy.
Có nên dùng tay móc dị vật ra khỏi họng bé hay không?
Câu trả lời từ các chuyên gia y tế là tuyệt đối không. Đây là sai lầm phổ biến nhất của rất nhiều bậc phụ huynh tại Việt Nam khi thấy con bị sặc, hóc. Việc mẹ đưa ngón tay vào móc mù trong họng con khi không nhìn thấy rõ vật thể sẽ vô tình tạo ra một lực đẩy, khiến dị vật trượt sâu hơn xuống dưới khí quản, biến một tình trạng bít tắc một phần thành bít tắc hoàn toàn, gây ngạt thở ngay lập tức.
Bên cạnh đó, móng tay hoặc hành động cào móc thô bạo có thể làm trầy xước, rách nát niêm mạc họng, gây chảy máu và sưng nề cấp tính, khiến cho đường thở vốn đã nhỏ hẹp lại càng bị thu hẹp hơn, gây cản trở rất lớn cho công tác cấp cứu y tế chuyên sâu sau đó tại các cơ sở bệnh viện. Mẹ chỉ nên dùng tay lấy dị vật khi vật đó đã lộ rõ hoàn toàn trong khoang miệng và mẹ chắc chắn có thể gắp ra một cách dễ dàng, an toàn.
Lời nhắn từ đội ngũ Momhub
Hóc nghẹn dị vật đường thở là một tai nạn diễn ra vô cùng nhanh chóng và để lại những hậu quả khôn lường nếu ba mẹ không có sự chuẩn bị trước về mặt kiến thức. Việc thấu hiểu các mối nguy hiểm xung quanh con và chủ động tạo dựng một môi trường sống an toàn, sạch sẽ chính là chiếc khiên bảo vệ vững chắc nhất cho bé yêu trong những năm tháng đầu đời. Đội ngũ Momhub hy vọng rằng mỗi mẹ bỉm không chỉ dừng lại ở việc nhận biết các dấu hiệu, mà hãy chủ động trang bị cho mình kỹ năng sơ cứu vỗ lưng, ấn ngực chuẩn y khoa để luôn bình tĩnh, tự tin xử lý và bảo vệ con yêu trong mọi tình huống khẩn cấp. Mẹ có thể bấm xem thêm bài viết hướng dẫn chi tiết các bước sơ cứu hóc dị vật cho từng độ tuổi của Momhub để có cái nhìn trực quan và chuẩn xác nhất.
Câu hỏi thường gặp(FAQ)
1. Bé ăn dặm tự chỉ huy có nguy cơ hóc nghẹn cao hơn so với ăn dặm kiểu truyền thống hay không?
Nhiều nghiên cứu y khoa đã chứng minh rằng phương pháp ăn dặm tự chỉ huy không làm tăng tỷ lệ hóc nghẹn ở trẻ so với ăn dặm truyền thống bằng bột hay cháo, miễn là ba mẹ tuân thủ đúng các nguyên tắc an toàn. Điểm mấu chốt là mẹ phải chế biến thức ăn đúng kích thước và độ mềm tiêu chuẩn cho từng giai đoạn tuổi, luôn để con ngồi thẳng lưng khi ăn và không bao giờ để con ăn một mình mà không có người lớn giám sát chặt chẽ bên cạnh.
2. Có cách nào giúp mẹ bỉm kiểm tra nhanh xem một món đồ chơi có an toàn cho con không?
Mẹ có thể áp dụng một mẹo kiểm tra rất đơn giản bằng cách sử dụng lõi của cuộn giấy vệ sinh tiêu chuẩn trong gia đình. Nếu bất kỳ một món đồ chơi hoặc vật dụng nào có thể lọt thỏm hoàn toàn vào bên trong chiếc lõi giấy này, điều đó đồng nghĩa với việc kích thước của nó nhỏ hơn bốn centimet và có nguy cơ cực cao gây hóc nghẹn cho trẻ dưới ba tuổi. Mẹ cần loại bỏ ngay món đồ đó khỏi khu vực vui chơi của bé cưng để đảm bảo an toàn tuyệt đối.
3. Nếu con bị hóc nhưng sau đó đã tự ho ra được và tỉnh táo trở lại thì có cần đi khám không?
Ngay cả khi bé yêu đã tự tống được dị vật ra ngoài, sắc mặt hồng hào và vui chơi bình thường, ba mẹ vẫn cần đưa con đến các cơ sở y tế chuyên khoa như bệnh viện nhi hoặc bệnh viện phụ sản có khoa nhi để bác sĩ thăm khám lại. Nguyên nhân là vì có thể vẫn còn những mảnh vụn nhỏ của thức ăn hoặc dị vật bị sót lại và rơi sâu vào phế quản mà mẹ không thể nhìn thấy, lâu ngày sẽ dẫn đến tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp, viêm phổi cấp tính hoặc xẹp phổi thứ phát vô cùng nguy hiểm.
Tóm tắt nội dung
- Hóc dị vật đường thở là tai nạn sinh hoạt tối nguy cấp do thức ăn hoặc vật dụng nhỏ bít kín đường hô hấp, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của bé yêu.
- Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ cấu trúc đường thở nhỏ hẹp của trẻ dưới bốn tuổi phối hợp với thói quen bản năng là luôn đưa mọi vật vào miệng để khám phá.
- Tác nhân gây nghẹn hàng đầu về thực phẩm bao gồm hạt lạc, hạt dưa, thạch, trân châu, nho nguyên quả; về vật dụng bao gồm tiền xu, cúc áo, đặc biệt nguy hiểm là pin nút áo.
- Dấu hiệu bít tắc hoàn toàn cần nhớ là trẻ đột ngột không khóc được, không ho được, mặt mũi tím tái, lồng ngực co kéo và cần được sơ cứu vỗ lưng ấn ngực khẩn cấp.
- Nguyên tắc cấm kỵ tuyệt đối là không dùng tay móc mù dị vật trong họng trẻ vì hành động này sẽ đẩy dị vật vào sâu hơn và gây sưng nề, tổn thương đường thở.
Tài liệu tham khảo
- Top Choking Hazards for Babies & Toddlers – Tạp chí điện tử chuyên ngành Sản Nhi What to Expect – 28/09/2021
- Hướng dẫn sơ cứu hóc dị vật cho trẻ nhũ nhi – Cổng thông tin điện tử Bệnh viện Nhi Trung ương – 29 /05/2017
Để lại một bình luận