Nhau thai sót lại là gì? Dấu hiệu và những điều mẹ cần biết

Sau hành trình vượt cạn đầy nhọc nhằn, khoảnh khắc ôm bé yêu trong tay là niềm hạnh phúc vô bờ bến của mỗi người mẹ. Tuy nhiên, quá trình chuyển dạ không chỉ kết thúc khi bé cưng chào đời. Việc tống xuất nhau thai ra ngoài cũng là một bước ngoặt quan trọng quyết định sức khỏe hậu sản của mẹ bỉm. Nhau thai sót lại là một biến chứng y khoa tuy không quá phổ biến nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không được nhận biết và xử lý kịp thời.

Hiểu một cách đơn giản, đây là tình trạng một phần hoặc toàn bộ bánh nhau vẫn nằm lại trong tử cung sau khi em bé đã ra đời một khoảng thời gian nhất định. Việc nắm vững kiến thức về hiện tượng này giúp ba mẹ chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe, đảm bảo quá trình phục hồi sau sinh diễn ra an toàn và suôn sẻ nhất.

Nhau thai sót lại thực chất là tình trạng như thế nào?

Trong một ca sinh nở bình thường, sau khi bé yêu chào đời, tử cung sẽ tiếp tục co bóp để đẩy bánh nhau ra ngoài. Quá trình này thường diễn ra trong khoảng từ 5 đến 30 phút. Nếu sau 30 phút kể từ khi con ra đời mà bánh nhau vẫn chưa được tống xuất hoàn toàn ra khỏi cơ thể mẹ, các bác sĩ sẽ chẩn đoán đây là tình trạng nhau thai sót lại.

Bánh nhau vốn là cơ quan kết nối mẹ và bé, đóng vai trò cung cấp dưỡng chất và oxy suốt thai kỳ. Khi em bé đã ra đời, bánh nhau không còn nhiệm vụ và cần phải được tách rời khỏi thành tử cung. Nếu một mảnh nhỏ của bánh nhau hoặc màng nhau vẫn còn bám trụ lại, tử cung sẽ không thể co hồi hoàn toàn. Điều này dẫn đến việc các mạch máu tại nơi nhau bám không được khép kín, gây ra tình trạng băng huyết sau sinh cực kỳ nguy hiểm. Đây không chỉ là một sự cố y khoa đơn thuần mà là một tình trạng cần sự can thiệp chuyên môn ngay lập tức để bảo vệ tính mạng của người mẹ.

Tại sao bánh nhau lại cứng đầu không chịu ra ngoài?

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến việc bánh nhau không thể tự thoát ra ngoài như quy luật tự nhiên. Một trong những lý do phổ biến nhất là đờ tử cung. Khi các cơ tử cung không co bóp đủ mạnh hoặc ngừng co bóp sau khi sinh bé, bánh nhau sẽ không có lực đẩy để tách ra khỏi thành tử cung. Điều này thường xảy ra ở những mẹ bỉm có ca chuyển dạ quá dài, kiệt sức hoặc sử dụng thuốc giảm đau gây tê quá liều lượng gây ảnh hưởng đến khả năng co thắt tự nhiên.

Một nguyên nhân nghiêm trọng khác là tình trạng nhau cài răng lược. Đây là hiện tượng các gai nhau đâm sâu vào cơ tử cung thay vì chỉ bám trên bề mặt niêm mạc. Tùy vào mức độ xâm lấn mà bánh nhau có thể bám chặt đến mức không thể tự bong ra. Ngoài ra, trong một số trường hợp, bánh nhau đã bong ra khỏi thành tử cung nhưng lại bị mắc kẹt sau cổ tử cung do cổ tử cung bắt đầu đóng lại quá sớm trước khi nhau kịp thoát ra ngoài. Những mẹ có tiền sử nạo hút thai, phẫu thuật tử cung hoặc từng sinh mổ thường có nguy cơ gặp phải tình trạng này cao hơn do các vết sẹo trên thành tử cung làm thay đổi cấu trúc bám của nhau thai.

Thời điểm nào mẹ dễ đối mặt với nguy cơ sót nhau nhất?

Thông thường, nguy cơ sót nhau được xác định ngay tại phòng sinh nếu bánh nhau không ra đúng thời gian quy định. Tuy nhiên, có những trường hợp sót nhau kín đáo, khi mà một mảnh mô nhỏ vẫn còn sót lại mà mắt thường khó nhận biết ngay lúc đó. Những dấu hiệu này có thể xuất hiện muộn hơn trong khoảng từ vài ngày đến vài tuần sau khi xuất viện.

Mẹ bỉm cần đặc biệt lưu ý nếu quá trình hậu sản tại nhà có những bất thường. Thông thường, sản dịch sẽ giảm dần và nhạt màu đi sau khoảng 1 đến 2 tuần. Nếu mẹ nhận thấy máu vẫn ra đỏ tươi với lượng lớn, hoặc đột ngột ra máu nhiều sau khi đã giảm, đó là tín hiệu cảnh báo. Việc đi khám hậu sản đúng lịch hoặc ngay khi có dấu hiệu lạ là cực kỳ quan trọng để bác sĩ có thể siêu âm kiểm tra buồng tử cung, đảm bảo không còn “vật thể lạ” nào gây cản trở sự hồi phục của cơ thể.

Những dấu hiệu nhận biết sót nhau mẹ không được lơ là

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu sót nhau có ý nghĩa sống còn trong việc ngăn chặn biến chứng nhiễm trùng và mất máu. Dưới đây là những triệu chứng điển hình mà mẹ bỉm cần theo dõi sát sao:

• Sốt và ớn lạnh: Đây là biểu hiện đầu tiên của tình trạng nhiễm trùng tử cung do mô nhau bị hoại tử bên trong.
• Sản dịch có mùi hôi nồng: Sản dịch bình thường có mùi hơi tanh như máu hành kinh. Nếu thấy mùi hôi thối khó chịu, chắc chắn tử cung đang gặp vấn đề.
• Chảy máu âm đạo ồ ạt: Máu ra nhiều, đỏ tươi, có thể lẫn các cục máu đông lớn sau khi sinh nhiều ngày.
• Đau bụng dữ dội: Cảm giác đau quặn ở vùng bụng dưới, cơn đau không có dấu hiệu thuyên giảm mà ngày càng tăng lên.
• Sữa về chậm hoặc không có sữa: Sót nhau làm nồng độ progesterone trong cơ thể mẹ vẫn ở mức cao, ngăn cản quá trình sản sinh hormone tiết sữa.

Đặc điểm	Sản dịch bình thường	Dấu hiệu sót nhau thai
Màu sắc	Đỏ đậm chuyển sang hồng, vàng nhạt rồi trắng trong.	Đỏ tươi kéo dài hoặc đột ngột ra máu đỏ lại.
Lượng máu	Giảm dần theo thời gian.	Ra nhiều, phải thay băng liên tục mỗi giờ.
Mùi	Tanh nhẹ như máu kinh.	Hôi nồng, khó chịu, biểu hiện nhiễm trùng.
Cảm giác đau	Đau lâm râm do co hồi tử cung (cơn đau giảm dần).	Đau quặn bụng dưới dữ dội, liên tục.
Toàn thân	Cơ thể hồi phục dần, không sốt.	Sốt cao, mệt mỏi, vã mồ hôi, ớn lạnh.

Sót nhau thai thường xảy ra ở đâu và chẩn đoán thế nào?

Tình trạng này bắt nguồn ngay tại buồng tử cung của người mẹ. Ngay sau khi em bé chào đời, các bác sĩ và hộ sinh sẽ luôn kiểm tra bánh nhau một cách tỉ mỉ. Họ sẽ trải bánh nhau ra để xem các múi nhau có đầy đủ hay không, màng nhau có bị rách hay thiếu sót chỗ nào không. Nếu có bất kỳ sự nghi ngờ nào về việc thiếu một mảnh mô, bác sĩ sẽ tiến hành kiểm tra tử cung ngay lập tức.

Trong trường hợp mẹ đã về nhà và xuất hiện triệu chứng, việc chẩn đoán thường dựa vào siêu âm ổ bụng hoặc siêu âm đầu dò. Hình ảnh siêu âm sẽ cho thấy rõ ràng có khối mô bất thường trong buồng tử cung hay không. Đây là phương pháp chính xác, không gây đau đớn và giúp bác sĩ đưa ra quyết định can thiệp nhanh chóng nhất như hút buồng tử cung hoặc sử dụng thuốc co hồi.

Quy trình xử lý khi bị sót nhau thai diễn ra như thế nào?

Khi xác định có tình trạng sót nhau, mục tiêu hàng đầu của y khoa là lấy toàn bộ phần mô còn lại ra ngoài càng sớm càng tốt để cầm máu và tránh nhiễm trùng. Tùy vào thời điểm phát hiện và mức độ nghiêm trọng, các bác sĩ sẽ áp dụng các phương pháp khác nhau.

Nếu phát hiện ngay tại phòng sinh, bác sĩ có thể thực hiện bóc nhau bằng tay. Bác sĩ sẽ đưa tay vào tử cung để nhẹ nhàng tách và lấy phần nhau sót ra ngoài. Quá trình này thường được hỗ trợ bởi thuốc giảm đau hoặc gây tê để mẹ bớt khó chịu. Trong trường hợp phát hiện muộn hơn tại nhà, phương pháp phổ biến là nạo hút buồng tử cung. Đây là một thủ thuật nhỏ, mẹ sẽ được gây mê nhẹ, sau đó bác sĩ dùng dụng cụ chuyên dụng để làm sạch tử cung. Sau khi lấy được nhau thai ra, mẹ thường được chỉ định dùng thêm thuốc co hồi tử cung và kháng sinh để dự phòng nhiễm trùng. Sự can thiệp kịp thời thường mang lại kết quả rất tốt và mẹ có thể sớm trở lại sinh hoạt bình thường.

Sót nhau thai có thể phòng ngừa hoàn toàn được không?

Thực tế, không có phương pháp nào đảm bảo 100% không bị sót nhau vì có những nguyên nhân khách quan như cấu trúc bám của nhau thai. Tuy nhiên, sự phát triển của y học hiện đại đã giúp giảm thiểu rủi ro này xuống mức thấp nhất thông qua việc quản lý tích cực giai đoạn ba của chuyển dạ. Điều này bao gồm việc tiêm thuốc co hồi tử cung ngay sau khi bé ra đời và thực hiện kéo dây rốn có kiểm soát bởi nhân viên y tế có chuyên môn.

Về phía mẹ bỉm, việc chuẩn bị một sức khỏe tốt và tinh thần thoải mái trước khi sinh là rất quan trọng. Trong thai kỳ, mẹ nên đi khám định kỳ để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như nhau bám thấp, nhau tiền đạo để bác sĩ có phương án dự phòng. Sau khi sinh, thay vì nằm bất động quá lâu, mẹ nên vận động nhẹ nhàng sớm nhất có thể. Việc đi lại giúp tử cung co bóp tốt hơn, hỗ trợ đẩy sản dịch và các mảnh vụn nhỏ ra ngoài. Ngoài ra, cho bé bú mẹ sớm cũng là một cách tự nhiên tuyệt vời để kích thích cơ thể tiết ra oxytocin, giúp tử cung co hồi mạnh mẽ.

Lời nhắn từ đội ngũ Momhub

Khi đối mặt với những vấn đề hậu sản như sót nhau, sự lo lắng là điều không tránh khỏi. Tuy nhiên, mẹ hãy tin tưởng vào đội ngũ y tế. Tại Việt Nam, các bệnh viện phụ sản lớn luôn có quy trình kiểm tra bánh nhau rất nghiêm ngặt sau sinh. Nếu mẹ cảm thấy đau bụng hay ra máu bất thường, thay vì tự ý xông hơ hay dùng các loại lá dân gian không rõ nguồn gốc, hãy đến ngay cơ sở y tế để kiểm tra. Việc sử dụng dầu tràm giữ ấm hay uống nước gừng ấm chỉ có tác dụng hỗ trợ sức khỏe tổng quát, không thể thay thế việc xử lý chuyên môn khi có mô nhau còn sót lại.

FAQ – Những câu hỏi thường gặp

Sót nhau thai có ảnh hưởng đến lần mang thai sau không?

Đa số trường hợp nếu được xử lý tốt và không bị nhiễm trùng nặng dẫn đến sẹo tử cung thì không ảnh hưởng đến khả năng mang thai sau này. Tuy nhiên, mẹ cần thông báo cho bác sĩ ở lần mang thai tiếp theo về tiền sử này.

Tại sao tôi đã sinh mổ mà vẫn bị sót nhau?

Mặc dù trong ca sinh mổ bác sĩ đã chủ động làm sạch buồng tử cung, nhưng trong một số trường hợp nhau bám quá chắc (nhau cài răng lược) hoặc mô nhau bị mủn, việc sót lại một vài mảnh nhỏ vẫn có thể xảy ra.

Sót nhau có gây mất sữa không?

Có. Khi mô nhau còn sót lại, cơ thể vẫn lầm tưởng là đang mang thai nên không giải phóng đủ hormone prolactin để tạo sữa. Sau khi làm sạch tử cung, lượng sữa thường sẽ cải thiện rõ rệt.

Tóm tắt nội dung

1. Nhau thai sót lại là tình trạng mô nhau không thoát hết ra ngoài sau 30 phút kể từ khi sinh bé.
2. Nguyên nhân chủ yếu do tử cung co bóp yếu, nhau bám quá sâu hoặc cổ tử cung đóng sớm.
3. Dấu hiệu điển hình: Sốt, sản dịch hôi, đau bụng dữ dội và chảy máu âm đạo nhiều.
4. Chẩn đoán chính xác nhất qua siêu âm và kiểm tra trực tiếp bánh nhau sau sinh.
5. Cách xử lý bao gồm bóc nhau bằng tay hoặc nạo hút buồng tử cung kèm dùng kháng sinh.
6. Mẹ nên vận động sớm và cho con bú để hỗ trợ tử cung co hồi tự nhiên.

Tài liệu tham khảo:

1. Retained Placenta: Symptoms, Causes, and Treatment – Tác giả: Team What to Expect – Web: Whattoexpect.com – Đăng ngày: 11/03/2024.
2. Management of Retained Placenta – Tác giả: American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) – Tạp chí: Obstetrics & Gynecology – Năm: 2023.
3. Postpartum Hemorrhage and Retained Placenta – Tác giả: World Health Organization (WHO) – Tổ chức Y tế Thế giới – Năm xuất bản: 2022.