Khi nghĩ về thai kỳ và việc làm mẹ, nhiều bà mẹ thường hình dung đến những khoảnh khắc vui vẻ – chọn màu sơn cho phòng em bé, mua sắm những bộ đồ dễ thương hay ôm ấp bé yêu trong những ngày đầu tiên hạnh phúc. Tuy nhiên, đối với nhiều phụ nữ, những hình ảnh dễ thương và những khoảnh khắc vui vẻ ấy có thể bị lu mờ bởi cảm giác buồn bã và lo âu kéo dài.
Có rất nhiều rối loạn tâm lý có thể xuất hiện trong thời gian mang thai và sau sinh. Một số tình trạng, như “baby blues” (tình trạng buồn bã nhẹ sau sinh), khá phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 80% các bà mẹ, trong khi những tình trạng khác ít gặp hơn. Và mặc dù nhiều bà mẹ có thể đã nghe nói đến trầm cảm sau sinh, nhưng họ có thể chưa biết đến những rối loạn tâm lý khác có thể xuất hiện trong thời gian này, chẳng hạn như rối loạn ám ảnh cưỡng chế sau sinh (OCD), rối loạn stress hậu chấn thương sau sinh (PTSD) hoặc lo âu sau sinh – và vì thế, họ có thể cảm thấy không thoải mái khi chia sẻ triệu chứng của mình.
Có rất nhiều rối loạn tâm lý có thể xuất hiện trong thời gian mang thai và sau sinh
Mặc dù những rối loạn này có thể nghe có vẻ đáng sợ, nhưng điều trị là khả thi. Hãy cùng tìm hiểu thêm về các tình trạng sức khỏe tâm lý có thể phát triển trong thời kỳ mang thai và sau sinh (được gọi là các rối loạn tâm lý và lo âu trong thời kỳ sinh sản, hay PMADs), bao gồm các triệu chứng cần chú ý và cách điều trị.
Nguyên Nhân Gây Ra Các Rối Loạn Tâm Lý và Lo Âu Sau Sinh (PMADs)
Mặc dù không có nguyên nhân duy nhất rõ ràng gây ra các rối loạn tâm lý và lo âu trong thời kỳ sinh sản (và mỗi phụ nữ đều khác nhau), nhưng một số yếu tố có thể góp phần vào sự phát triển của những rối loạn này, bao gồm:
- Hormone, đặc biệt là sự giảm mạnh estrogen và progesterone sau sinh.
- Tiền sử gia đình hoặc cá nhân về trầm cảm, rối loạn lưỡng cực hoặc lo âu.
- Mệt mỏi và căng thẳng.
- Trải nghiệm sinh khó khăn hoặc trải qua một ca sinh mổ cấp cứu, bé phải vào phòng chăm sóc đặc biệt (NICU), hoặc những vấn đề liên quan đến việc cho con bú (đau đớn, căng sữa).
- Thay đổi lớn trong cuộc sống, như sự cô đơn, bệnh tật, mất việc, khó khăn tài chính, chuyển nhà, hoặc thiếu sự hỗ trợ từ bạn đời, gia đình hay bạn bè.
- Áp lực từ xã hội hoặc tính cách cầu toàn, khiến một số phụ nữ lo lắng quá mức hoặc cố gắng đáp ứng kỳ vọng của xã hội về một người mẹ hoàn hảo.
- Chấn thương trước đó, như bị tấn công tình dục hoặc tai nạn nghiêm trọng.
- Sợ hãi cực độ về việc sinh con.
- Mang thai qua phương pháp hỗ trợ sinh sản.
- Yếu tố di truyền, được cho là đóng vai trò trong một số rối loạn tâm lý.
Không có nguyên nhân duy nhất rõ ràng gây ra các rối loạn tâm lý và lo âu trong thời kỳ sinh sản
Các Loại Rối Loạn Tâm Lý và Lo Âu Trong Thời Kỳ Sinh Sản (PMADs)
Các rối loạn tâm lý và lo âu trong thời kỳ sinh sản có thể được trải qua ở mức độ nhẹ, trung bình hoặc nặng. Nếu không được điều trị, các triệu chứng có thể kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm. Tuy nhiên, dù là trường hợp nhẹ của “baby blues” hay trầm cảm sau sinh nặng, tất cả các rối loạn tâm lý và lo âu đều có thể điều trị được. Dưới đây là một số loại PMADs mà các bậc phụ huynh mới nên lưu ý:
- Trầm cảm khi mang thai hoặc sau sinh Trầm cảm là một tình trạng y tế nghiêm trọng có thể khiến phụ nữ cảm thấy buồn bã sâu sắc, lo âu, choáng ngợp và không thể đối mặt với những công việc của việc làm mẹ. Trầm cảm sau sinh có thể bắt đầu bất cứ lúc nào sau khi sinh (có thể xuất hiện lên đến một năm sau khi sinh), mặc dù nó thường bắt đầu trong vài tuần đầu.
Một số bà mẹ mới sinh cũng cảm thấy tách biệt và cô đơn, có thể mất hứng thú trong việc chăm sóc con cái hoặc sợ bị ở một mình với con.
Triệu chứng của trầm cảm khi mang thai hoặc sau sinh có thể bao gồm khóc, rối loạn giấc ngủ (làm tăng cảm giác mệt mỏi ban ngày), cảm giác tuyệt vọng, cáu kỉnh, khó ngủ và lo âu. Một số bà mẹ mới sinh cũng cảm thấy tách biệt và cô đơn, có thể mất hứng thú trong việc chăm sóc con cái hoặc sợ bị ở một mình với con.
- Lo âu khi mang thai hoặc sau sinh Lo âu quá mức hoặc sợ hãi vô lý có thể là dấu hiệu của lo âu trong thai kỳ hoặc sau sinh. Khoảng 1 trong 5 bà mẹ mới sinh có thể trải qua lo âu và các cơn hoảng loạn, nghiên cứu cho thấy. Các triệu chứng có thể bao gồm lo lắng suốt cả ngày, cảm giác nguy hiểm đối với sức khỏe và sự an toàn của em bé, căng thẳng, khó chịu, cảm giác bất an, và mất ngủ. Một số phụ nữ cũng có thể cảm thấy tim đập nhanh, thở gấp hoặc đau ngực, đặc biệt là nếu họ đang bị các cơn hoảng loạn do lo âu.
- Rối loạn ám ảnh cưỡng chế sau sinh (OCD) Rối loạn ám ảnh cưỡng chế liên quan đến lo âu và có thể khiến phụ nữ trải qua những suy nghĩ xâm nhập (ám ảnh) về em bé, cũng như nhu cầu thực hiện các hành động lặp đi lặp lại (cưỡng chế). OCD sau sinh ước tính ảnh hưởng đến khoảng 3-5% các bà mẹ mới sinh, nhưng thường xuyên bị chẩn đoán thiếu sót.
FAQ
1. Làm sao để tôi biết liệu mình có bị trầm cảm sau sinh không?
Trầm cảm sau sinh có thể xuất hiện trong vòng vài tuần sau khi sinh, với các triệu chứng như buồn bã sâu sắc, mất hứng thú với những hoạt động thường ngày, lo âu và khó khăn trong việc chăm sóc em bé. Nếu bạn cảm thấy bất ổn và triệu chứng kéo dài hơn hai tuần, hãy tìm kiếm sự giúp đỡ từ chuyên gia y tế.
2. Tôi có thể tự điều trị trầm cảm sau sinh không?
Điều trị trầm cảm sau sinh cần sự can thiệp từ các chuyên gia. Bạn có thể thử các phương pháp điều trị như trị liệu tâm lý, sử dụng thuốc chống trầm cảm (nếu cần) và có sự hỗ trợ từ gia đình. Điều quan trọng là không nên tự điều trị mà không có sự hướng dẫn từ bác sĩ.
3. Làm thế nào để tôi có thể giảm nguy cơ mắc các rối loạn tâm lý sau sinh?
Mặc dù không thể hoàn toàn ngăn ngừa các rối loạn này, nhưng bạn có thể giảm nguy cơ bằng cách duy trì một chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục nhẹ nhàng, và xây dựng một mạng lưới hỗ trợ vững chắc từ gia đình và bạn bè. Nếu bạn có tiền sử trầm cảm, hãy trao đổi với bác sĩ về phương pháp điều trị phù hợp trong suốt thai kỳ.
Để lại một bình luận