Việc chuyển dạ và sinh nở tự nhiên luôn là một hành trình kỳ diệu nhưng cũng đầy bất ngờ. Có những em bé vì quá “vội vàng” muốn gặp bố mẹ nên đã chọn thời điểm xuất hiện vào lúc không ai ngờ tới, khi mẹ chỉ có một mình và chưa kịp di chuyển đến bệnh viện phụ sản. Sự lo lắng, hoang mang trong tình huống này là điều hoàn toàn tự nhiên. Tuy nhiên, việc nắm vững các kiến thức y khoa cốt lõi sẽ giúp mẹ bỉm giữ được sự bình tĩnh, tự tin làm chủ tình huống để bảo vệ an toàn cho cả bản thân và bé yêu. Bài viết dưới đây từ Momhub cam kết hướng dẫn cho mẹ từng bước xử trí khoa học, dễ hiểu và dễ thực hiện nhất để cuộc vượt cạn ngoài ý muốn diễn ra suôn sẻ.
Sinh con khẩn cấp tại nhà là gì?
Sinh con khẩn cấp tại nhà hoặc khi ở một mình là trường hợp cuộc chuyển dạ diễn ra với tốc độ quá nhanh, thường gọi là hiện tượng chuyển dạ tiến triển nhanh. Về mặt y khoa, đây là quá trình chuyển dạ từ khi bắt đầu có cơn co tử cung đến khi thai nhi ra đời chỉ diễn ra trong vòng chưa đầy ba tiếng đồng hồ.
Hiện tượng này thường xảy ra phổ biến hơn ở những mẹ sinh con rạ, tức là sinh từ bé thứ hai trước đó, do tầng sinh môn và cổ tử cung đã có độ giãn nở tốt hơn từ trước. Khi các cơn co thắt tử cung dồn dập xuất hiện và em bé đã di chuyển sâu xuống vùng xương chậu, mẹ sẽ không còn đủ thời gian để di chuyển bằng xe cấp cứu hay phương tiện cá nhân đến cơ sở y tế gần nhất.
Chuẩn bị gì trước khi bắt đầu?
Khi nhận thấy bản thân không thể đến bệnh viện kịp lúc, điều tiên quyết đầu tiên mẹ cần làm là giữ bình tĩnh và hít thở sâu để oxy truyền đến thai nhi đầy đủ. Ngay lập tức, mẹ hãy bấm điện thoại gọi cho số cấp cứu 115 hoặc số điện thoại hotline của bệnh viện phụ sản nơi mẹ đăng ký sinh, đồng thời gọi cho người thân ở gần nhất. Lúc này, mẹ cần mở sẵn cửa chính của nhà để nhân viên y tế có thể dễ dàng vào hỗ trợ khi đến nơi.
Về mặt không gian, mẹ hãy chọn một vị trí sạch sẽ, kín gió nhưng đủ ánh sáng, có thể là trên giường hoặc trực tiếp trên sàn nhà nếu sàn được lót sạch. Mẹ tuyệt đối không cố gắng vào nhà tắm để sinh trên bồn cầu vì điều này tiềm ẩn nguy cơ chấn thương rất cao cho em bé khi chào đời. Mẹ cần nhanh chóng gom các dụng cụ cơ bản xung quanh mình bao gồm nhiều khăn tắm lớn sạch, một vài tấm ga giường hoặc quần áo sạch để lót phía dưới. Nếu có thể, hãy chuẩn bị thêm một chiếc chăn ấm để ủ ấm cho bé ngay sau sinh.
Quy trình thực hiện sinh con khẩn cấp gồm 4 bước
Bước 1: Lựa chọn tư thế và kiểm soát lực rặn
Mẹ cần chọn tư thế thoải mái và an toàn nhất cho việc đón em bé. Tư thế được các bác sĩ sản khoa khuyến nghị trong trường hợp này là nằm ngửa trên sàn hoặc trên giường, kê cao gối ở đầu, hai đầu gối gập lại và mở rộng sang hai bên, lòng bàn chân đặt trên sàn. Nếu tư thế nằm gây khó chịu, mẹ có thể chọn tư thế quỳ bằng hai tay và hai đầu gối, hoặc tựa lưng vào tường ở tư thế nửa nằm nửa ngồi.
Khi cơn gò tử cung ập đến kèm theo cảm giác buồn rặn mãnh liệt, mẹ không nên dùng sức rặn quá mạnh một cách chủ động như khi có nhân viên y tế hỗ trợ. Việc rặn quá nhanh có thể gây rách tầng sinh môn nghiêm trọng và làm em bé ra ngoài quá đột ngột. Thay vào đó, mẹ hãy há miệng và thở ra những hơi ngắn, nhanh để giảm bớt áp lực, để cơ tử cung tự co bóp và đẩy em bé ra một cách tự nhiên theo bản năng của cơ thể.
Bước 2: Đón đầu bé yêu chào đời
Khi đầu của em bé bắt đầu lộ ra ở cửa mình, mẹ hãy dùng một tay sạch áp nhẹ vào vùng đầu của bé nhằm mục đích kiểm soát tốc độ ra, ngăn không cho đầu bé ngửa ra quá nhanh. Mẹ tuyệt đối không được dùng lực kéo em bé ra ngoài. Khi đầu bé đã ra hoàn toàn, mẹ hãy dùng ngón tay nhẹ nhàng kiểm tra quanh cổ của bé xem có dây rốn quấn quanh hay không.
Nếu có dây rốn quấn cổ và vòng dây lỏng, mẹ hãy khéo léo dùng ngón tay nhấc nhẹ vòng dây rốn qua đầu bé. Nếu dây rốn quấn chặt, mẹ không được cố kéo mạnh mà hãy đợi các cơn co tiếp theo đẩy phần thân của bé ra ngoài. Trong lượt gò tiếp theo, hai vai của em bé sẽ lần lượt xuất hiện, sau đó toàn bộ thân mình và chân tay của bé sẽ trượt ra ngoài một cách dễ dàng. Mẹ hãy dùng hai tay đón lấy cơ thể bé, lưu ý rằng cơ thể trẻ sơ sinh lúc này sẽ rất trơn do có lớp chất gây bảo vệ.
Bước 3: Làm sạch đường thở và ủ ấm cho bé
Ngay sau khi đón được bé cưng, mẹ hãy đặt bé nằm sấp trực tiếp lên ngực hoặc bụng của mình để thực hiện phương pháp tiếp xúc da kề da. Tư thế này giúp giữ ấm cho bé bằng chính thân nhiệt của người mẹ, đồng thời kích thích các phản xạ tự nhiên của con. Mẹ dùng một chiếc khăn sạch, khô để lau nhẹ nhàng dịch nhầy ở miệng và mũi của bé, giúp đường thở của con được thông thoáng.
Tiếp theo, mẹ dùng một chiếc khăn khô khác để lau sạch nước ối trên khắp cơ thể bé, kích thích bằng cách xoa nhẹ nhàng dọc theo lưng hoặc lòng bàn chân để con cất tiếng khóc chào đời. Tiếng khóc to là dấu hiệu cho thấy phổi của bé đã giãn nở và hoạt động tốt. Sau khi lau khô, mẹ hãy dùng chăn ấm hoặc áo sạch đắp lên lưng bé, giữ cho cả mẹ và con luôn được ấm áp trong lúc chờ đợi.
Bước 4: Sổ nhau thai và giữ nguyên dây rốn
Khoảng 10 đến 30 phút sau khi em bé chào đời, mẹ sẽ cảm thấy một cơn co tử cung nhẹ nhàng xuất hiện trở lại, báo hiệu quá trình sổ nhau thai bắt đầu. Mẹ chỉ cần gặn nhẹ để bánh nhau tự trượt ra ngoài. Mẹ tuyệt đối không được dùng tay kéo dây rốn để giật bánh nhau ra, vì việc này có thể gây ra hiện tượng lộn tử cung hoặc băng huyết sau sinh cực kỳ nguy hiểm.
Khi bánh nhau đã ra ngoài, mẹ hãy đặt bánh nhau vào một chiếc chậu sạch, một chiếc túi nilon hoặc gói gọn trong một tấm khăn sạch và đặt ngay cạnh em bé. Quy tắc y khoa bắt buộc trong trường hợp sinh khẩn cấp tại nhà khi không có dụng cụ vô trùng là không được tự ý cắt dây rốn. Việc cắt dây rốn bằng kéo sinh hoạt chưa qua tiệt trùng y tế sẽ trực tiếp dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng uốn ván rốn, đe dọa tính mạng của trẻ sơ sinh. Hãy để nguyên sự liên kết giữa bé và bánh nhau cho đến khi nhân viên y tế đến xử lý.
Các giai đoạn biến chuyển của quy trình
| Giai đoạn | Dấu hiệu nhận biết | Hành động cốt lõi của mẹ |
| Giai đoạn 1: Chuyển dạ dồn dập | Cơn gò xuất hiện mỗi 2-3 phút, màng ối vỡ, có cảm giác muốn rặn đại tiện. | Gọi cấp cứu 115, mở cửa nhà, chuẩn bị khăn sạch và chọn tư thế nằm an toàn. |
| Giai đoạn 2: Sổ thai | Đầu em bé lộ diện tại cửa mình (hiện tượng số đầu). | Thở ngắn bằng miệng, đỡ đầu bé nhẹ nhàng, không dùng lực kéo mạnh. |
| Giai đoạn 3: Phục hồi và Sổ nhau | Em bé khóc, da kề da với mẹ; xuất hiện cơn gò nhẹ để đẩy nhau thai. | Lau khô và ủ ấm cho bé, để nhau thai tự sổ, tuyệt đối không tự cắt dây rốn. |
Những sai lầm thường gặp và cách tránh
- Cố gắng nhịn rặn bằng cách khép chặt hai chân: Nhiều mẹ bỉm vì quá sợ hãi nên đã khép chặt chân hoặc ngồi bắt chéo chân với hy vọng ngăn em bé ra ngoài. Hành động này không thể dừng cuộc chuyển dạ mà ngược lại còn gây áp lực lớn lên đầu thai nhi, dẫn đến nguy cơ thiếu oxy và gây rách tầng sinh môn nghiêm trọng cho mẹ. Mẹ cần mở rộng chân và để cơ thể diễn tiến tự nhiên.
- Tự ý dùng kéo cắt dây rốn: Việc sử dụng các vật dụng sinh hoạt như kéo thủ công, dao lam để cắt dây rốn là sai lầm phổ biến. Môi trường tại nhà không đảm bảo vô trùng như phòng mổ. Do đó, việc giữ nguyên dây rốn nối liền với bánh nhau là phương án an toàn nhất cho bé.
- Tắm cho em bé ngay sau khi sinh: Giặt giũ hoặc mang em bé đi tắm rửa ngay lập tức bằng nước ấm là điều hoàn toàn không nên làm. Trẻ sơ sinh rất dễ bị hạ thân nhiệt dẫn đến suy hô hấp. Lớp chất gây màu trắng trên da bé thực chất có vai trò giữ ấm và bảo vệ da. Mẹ chỉ cần lau khô bằng khăn sạch và ủ ấm bằng phương pháp da kề da.
Mẹo nhỏ giúp mẹ thực hiện dễ dàng hơn
Để kích thích tử cung co hồi tốt sau khi nhau thai đã sổ ra ngoài, mẹ hãy dùng bàn tay massage nhẹ nhàng vùng bụng dưới của mình theo chuyển động tròn. Việc này giúp tử cung co chặt lại thành một khối cầu an toàn, từ đó giảm thiểu tối đa lượng máu mất đi, ngăn ngừa tình trạng băng huyết sau sinh.
Bên cạnh đó, nếu em bé sau khi lau khô đã tỉnh táo, mẹ hãy hướng dẫn cho bé ngậm bắt vú mẹ để bú những giọt sữa non đầu tiên. Động tác bú mút của bé cưng sẽ kích thích cơ thể mẹ giải phóng hormone oxytocin tự nhiên. Loại hormone này không chỉ gắn kết tình mẫu tử mà còn là “liều thuốc” tuyệt vời giúp tử cung co bóp hiệu quả hơn, hỗ trợ quá trình cầm máu tự nhiên vô cùng kỳ diệu.
Lời nhắn từ đội ngũ Momhub
Cuộc vượt cạn một mình chưa bao giờ là điều dễ dàng và nằm trong kế hoạch của bất kỳ người mẹ nào. Tuy nhiên, cơ thể của người phụ nữ luôn tiềm ẩn một sức mạnh phi thường để bảo vệ con yêu vào những thời khắc sinh tử. Việc nắm vững các bước xử trí chuẩn y khoa trên chính là chiếc lá chắn vững chắc nhất giúp mẹ và bé bình an. Hãy luôn tin vào bản năng làm mẹ của mình, giữ vững sự kiên trì và bình tĩnh, đội ngũ y tế và người thân sẽ sớm có mặt để chăm sóc cho hai mẹ con. Mẹ đã làm rất tốt!
Câu hỏi thường gặp mà các mẹ hay thắc mắc (FAQ)
1. Nếu em bé sinh ra không khóc thì tôi phải làm thế nào?
Nếu bé chưa cất tiếng khóc, mẹ cần giữ bình tĩnh, dùng khăn khô lau mạnh nhưng nhẹ nhàng dọc theo lưng bé hoặc dùng ngón tay búng nhẹ vào lòng bàn chân của con để kích thích phản xạ hô hấp. Hãy đảm bảo miệng và mũi của bé đã được lau sạch dịch nhầy.
2. Tôi có cần phải cố gắng rặn để lấy hết nhau thai ra không?
Mẹ không cần phải dùng quá nhiều sức để rặn nhau thai. Hãy để quá trình này diễn ra tự nhiên trong vòng 30 phút sau sinh. Tuyệt đối không kéo dây rốn. Nếu nhân viên y tế đến trước khi nhau sổ, hãy để họ xử lý.
3. Làm sao để tôi biết mình có bị băng huyết hay không?
Sau khi sinh và sổ nhau, việc chảy máu âm đạo là bình thường. Tuy nhiên, nếu máu chảy ra ồ ạt không thành tia nhưng liên tục, làm ướt đẫm nhiều tấm khăn lớn trong vài phút, kèm theo triệu chứng chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi thì đó là dấu hiệu nguy hiểm, cần nhân viên y tế can thiệp khẩn cấp.
Tóm tắt nội dung
- Gọi hỗ trợ ngay lập tức bằng cách quay số 115 và mở sẵn cửa nhà khi nhận thấy dấu hiệu chuyển dạ nhanh.
- Chọn tư thế an toàn như nằm ngửa kê cao đầu, gập gối hoặc quỳ bốn điểm; tuyệt đối không sinh con trong nhà vệ sinh.
- Thở ngắn bằng miệng để kiểm soát lực đẩy của cơ thể, không rặn quá mạnh gây tổn thương cho mẹ và bé.
- Đỡ đầu em bé nhẹ nhàng, kiểm tra dây rốn và tuyệt đối không dùng lực để kéo người bé ra ngoài.
- Đặt bé da kề da trên bụng mẹ, lau khô đường thở, lau người để kích thích bé khóc và giữ ấm bằng chăn.
- Không tự ý cắt dây rốn bằng dụng cụ gia đình để tránh nhiễm trùng uốn ván rốn cho trẻ sơ sinh.
- Để nhau thai sổ tự nhiên, massage bụng dưới để giúp tử cung co hồi tốt và hạn chế mất máu.
Tài liệu tham khảo
- How to Deliver a Baby in an Emergency – Khách mời y khoa tại What to Expect – 12 tháng 05 năm 2023.
Để lại một bình luận