Xét nghiệm tiểu đường thai kỳ là gì? Dấu hiệu và những điều mẹ cần biết

Xét nghiệm tiểu đường thai kỳ là một nghiệm pháp y khoa giúp đo lường lượng đường trong máu của phụ nữ mang thai nhằm phát hiện sớm tình trạng rối loạn chuyển hóa đường. Việc chủ động tầm soát không chỉ bảo vệ sức khỏe cho mẹ bỉm trong suốt thời gian mang thai mà còn giúp bé cưng phòng ngừa những biến chứng nguy hiểm trước và sau khi chào đời.

Xét nghiệm tiểu đường thai kỳ là gì và tại sao mẹ bầu không nên bỏ qua?

Tiểu đường thai kỳ là một thể bệnh lý chỉ khởi phát trong thời gian mang thai và thường tự biến mất sau khi sinh. Khi mang thai, nhau thai sẽ tiết ra các nội tiết tố đặc biệt để giúp bé yêu phát triển, nhưng chính những chất này lại vô tình gây ra hiện tượng kháng insulin, khiến cơ thể mẹ bỉm khó chuyển hóa đường thành năng lượng một cách hiệu quả. Nếu tuyến tụy không thể sản xuất đủ lượng insulin cần thiết để bù đắp, lượng đường trong máu sẽ tăng cao và dẫn tới bệnh lý.

Việc bỏ qua bước kiểm tra này vô cùng nguy hiểm vì căn bệnh này diễn tiến rất âm thầm, không có những triệu chứng rầm rộ khiến ba mẹ dễ chủ quan. Nếu không được phát hiện kịp thời và có phương án can thiệp thích hợp, cả mẹ và con đều phải đối mặt với nhiều rủi ro sức khỏe nặng nề.

Những mối nguy hại tiềm ẩn đối với sức khỏe của mẹ bỉm

Khi lượng đường trong máu tăng cao kéo dài, mẹ bỉm sẽ đối mặt với nguy cơ bị tăng huyết áp thai kỳ rất cao, thậm chí tiến triển thành biến chứng tiền sản giật cực kỳ nguy hiểm đến tính mạng của cả mẹ và con. Bên cạnh đó, lượng đường dư thừa cũng làm tăng tỷ lệ nhiễm trùng đường tiết niệu, gây ra tình trạng đa ối làm tử cung bị giãn quá mức. Điều này trực tiếp dẫn đến nguy cơ sinh non hoặc khiến mẹ phải trải qua một ca phẫu thuật lấy thai phức tạp do kích thước thai quá lớn, làm tăng nguy cơ tổn thương tầng sinh môn hoặc băng huyết sau sinh.

Hệ lụy nghiêm trọng đến sự phát triển của bé cưng

Không chỉ ảnh hưởng đến người mẹ, lượng đường dư thừa từ máu mẹ truyền qua nhau thai sẽ kích thích tuyến tụy của bé cưng sản xuất thêm nhiều insulin, dẫn đến việc tích tụ mỡ và khiến thai nhi phát triển quá to. Những em bé có cân nặng lớn khi sinh ra thường gặp khó khăn trong quá trình chuyển dạ tự nhiên, dễ bị kẹt vai hoặc chấn thương trong khi sinh. Sau khi chào đời, bé yêu có nguy cơ cao bị hạ đường huyết đột ngột, gặp hội chứng suy hô hấp, bị vàng da sơ sinh nặng và tăng nguy cơ mắc bệnh béo phì cũng như tiểu đường tuýp hai khi trưởng thành.

Những dấu hiệu cảnh báo âm thầm giúp mẹ chủ động nhận biết

Phần lớn các mẹ bỉm mắc chứng bệnh này đều không có biểu hiện rõ rệt ra bên ngoài mà chỉ được phát hiện khi đi khám thai định kỳ tại các bệnh viện phụ sản. Tuy nhiên, nếu chú ý quan sát cơ thể, ba mẹ vẫn có thể nhận ra một số thay đổi bất thường vốn thường bị nhầm lẫn với những mệt mỏi thông thường khi mang thai.

Dấu hiệu đầu tiên là cảm giác khát nước liên tục, mẹ bỉm luôn muốn uống nước và thường xuyên phải thức giấc giữa đêm để giải khát dù không ăn đồ mặn. Đi kèm với đó là tình trạng đi tiểu nhiều lần trong ngày với lượng nước tiểu lớn hơn hẳn bình thường, vượt qua cả mức đi tiểu thông thường do thai nhi chèn ép bàng quang. Nhiều mẹ cũng nhận thấy cơ thể luôn trong trạng thái mệt mỏi kéo dài, kiệt sức, sụt cân đột ngột mà không rõ nguyên nhân, hoặc ngược lại là tăng cân quá nhanh vượt mức khuyến nghị của bác sĩ. Một số trường hợp khác có thể gặp tình trạng nhìn mờ tạm thời hoặc các vết trầy xước nhỏ trên da rất lâu lành.

Thời điểm vàng mẹ bỉm cần thực hiện kiểm tra đường huyết

Theo các hướng dẫn y khoa chuẩn quốc tế và Bộ Y tế Việt Nam, thời điểm lý tưởng nhất để thực hiện nghiệm pháp dung nạp đường là từ tuần thứ 24 đến tuần thứ 28 của thai kỳ. Đây là giai đoạn mà các nội tiết tố từ nhau thai được tiết ra mạnh mẽ nhất, làm tăng tính kháng insulin rõ rệt nhất, giúp kết quả xét nghiệm đạt độ chính xác cao nhất.

Đối với những mẹ bỉm thuộc nhóm nguy cơ cao như bị thừa cân béo phì trước khi mang thai, có tiền sử gia đình bị tiểu đường, từng sinh con nặng trên 4 kg hoặc từng bị tiểu đường ở lần mang thai trước, bác sĩ chuyên khoa sẽ chỉ định làm xét nghiệm ngay từ lần khám thai đầu tiên trong ba tháng đầu. Nếu kết quả lúc đó bình thường, mẹ bỉm vẫn bắt buộc phải thực hiện lại nghiệm pháp này vào đúng giai đoạn từ tuần 24 đến tuần 28 để không bỏ sót bệnh.

Các phương pháp và quy trình thực hiện cụ thể tại bệnh viện phụ sản

Hiện nay tại các bệnh viện phụ sản uy tín, các bác sĩ thường áp dụng hai phương pháp chính để tầm soát lượng đường trong máu cho phụ nữ mang thai. Để giúp ba mẹ dễ dàng hình dung và chuẩn bị tâm lý, dưới đây là bảng so sánh chi tiết về quy trình cũng như yêu cầu của từng phương pháp cụ thể.

Tiêu chí so sánh	Phương pháp một bước sử dụng 75 gam Glucose	Phương pháp hai bước sử dụng 50 gam và 100 gam Glucose
Yêu cầu chuẩn bị	Mẹ bỉm phải nhịn ăn từ 8 đến 14 tiếng trước khi lấy mẫu máu đầu tiên vào buổi sáng.	Bước đầu tiên không cần nhịn ăn; bước tiếp theo yêu cầu nhịn ăn qua đêm nếu bước một có kết quả cao.
Lượng đường nạp vào	Uống một cốc dung dịch nước chứa đúng 75 gam đường glucose nguyên chất.	Bước một uống dung dịch chứa 50 gam đường; bước hai uống dung dịch chứa 100 gam đường.
Quy trình lấy máu	Tiến hành lấy máu tĩnh mạch 3 lần tại các thời điểm lúc đói, sau khi uống đường 1 giờ và sau 2 giờ.	Bước một lấy máu sau 1 giờ. Nếu chỉ số vượt mức cho phép, mẹ quay lại nhịn ăn để làm bước hai với 4 lần lấy máu.
Tiêu chuẩn chẩn đoán	Bất kỳ một trong ba chỉ số vượt ngưỡng quy định đều được kết luận là mắc bệnh.	Cần ít nhất hai trong bốn chỉ số ở bước hai vượt ngưỡng thì mới xác định mắc bệnh lý.

Đối với phương pháp một bước vốn được áp dụng phổ biến nhất tại Việt Nam, ngưỡng chỉ số bình thường lúc đói phải dưới 5,1 mmol/L, sau 1 giờ phải dưới 10,0 mmol/L và sau 2 giờ phải dưới 8,5 mmol/L. Trong suốt quá trình làm nghiệm pháp này, mẹ bỉm cần ngồi nghỉ ngơi tại chỗ, không đi lại nhiều, không được ăn uống thêm bất kỳ loại thực phẩm nào khác để đảm bảo kết quả không bị sai lệch.

Địa điểm thực hiện xét nghiệm và câu hỏi mẹ có quyền từ chối không?

Mẹ bỉm có thể thực hiện nghiệm pháp này tại hầu hết các cơ sở y tế có chuyên khoa sản, từ các bệnh viện tuyến quận huyện đến các bệnh viện phụ sản lớn như Bệnh viện Phụ sản Trung ương, Bệnh viện Từ Dũ hay Bệnh viện Phụ sản Hà Nội. Việc lựa chọn những cơ sở uy tín sẽ giúp quy trình lấy máu tĩnh mạch diễn ra chuẩn xác, giảm thiểu sai sót trong khâu phân tích mẫu tại phòng thí nghiệm.

Về mặt pháp lý và quyền cá nhân, mẹ hoàn toàn có quyền từ chối thực hiện xét nghiệm này nếu không mong muốn. Tuy nhiên dưới góc độ chuyên môn y khoa, đội ngũ bác sĩ luôn khuyên các mẹ không nên từ chối, bởi chi phí xét nghiệm rất vừa phải nhưng giá trị bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và bé yêu lại vô cùng lớn, giúp chúng ta chủ động kiểm soát thai kỳ một cách an tâm nhất.

Các câu hỏi thường gặp

Mẹ bỉm cần chuẩn bị những gì về chế độ ăn uống trước ngày làm xét nghiệm?

Trong vòng ba ngày trước khi làm nghiệm pháp, mẹ bỉm vẫn duy trì chế độ ăn uống bình thường với lượng tinh bột vừa đủ, không nên ăn kiêng quá mức hoặc ngược lại là nạp quá nhiều đồ ngọt vì điều này có thể làm nhiễu kết quả. Từ tối ngày hôm trước, mẹ cần nhịn ăn hoàn toàn ít nhất 8 tiếng và chỉ nên uống vài ngụm nước lọc nhỏ nếu thấy quá khát.

Uống nước đường đậm đặc khi đói bị nôn ra thì có phải làm lại không?

Vị của nước đường dùng trong xét nghiệm khá ngọt và nồng, kết hợp với việc nhịn đói buổi sáng dễ khiến các mẹ đang nghén bị buồn nôn. Nếu mẹ bị nôn ra ngay sau khi uống, nghiệm pháp sẽ không còn chính xác và bắt buộc phải tạm dừng để thực hiện lại vào một ngày khác theo chỉ định của bác sĩ.

Nếu bị chẩn đoán mắc bệnh thì có bắt buộc phải tiêm thuốc insulin không?

Khoảng 80% mẹ bỉm mắc chứng bệnh này có thể kiểm soát tốt lượng đường trong máu chỉ bằng cách điều chỉnh chế độ dinh dưỡng lành mạnh kết hợp vận động nhẹ nhàng như đi bộ. Chỉ những trường hợp đã thay đổi thực đơn nhưng chỉ số đường huyết vẫn cao vượt mức an toàn thì bác sĩ mới chỉ định tiêm insulin để bảo vệ bé cưng.

Sau khi sinh xong thì bệnh lý tiểu đường này có tự hết được không?

Thông thường, lượng đường trong máu của người mẹ sẽ trở về mức bình thường ngay sau khi em bé và nhau thai được sinh ra. Tuy nhiên, những mẹ bỉm từng bị tiểu đường lúc mang thai sẽ có nguy cơ mắc bệnh tiểu đường tuýp hai cao hơn trong tương lai, vì vậy ba mẹ cần kiểm tra lại đường huyết sau khi sinh từ 4 đến 12 tuần.

Tóm tắt nội dung bài viết

1. Xét nghiệm tiểu đường thai kỳ là nghiệm pháp bắt buộc giúp phát hiện sớm tình trạng rối loạn chuyển hóa đường để kịp thời bảo vệ an toàn cho cả mẹ bỉm và bé cưng.
2. Thời điểm vàng để thực hiện kiểm tra là từ tuần 24 đến tuần 28 của thai kỳ, riêng những trường hợp thuộc nhóm nguy cơ cao cần được tầm soát ngay trong ba tháng đầu.
3. Phương pháp một bước sử dụng dung dịch chứa 75 gam đường cùng quy trình lấy máu tĩnh mạch ba lần hiện là kỹ thuật phổ biến nhất tại các bệnh viện phụ sản Việt Nam.
4. Triệu chứng bệnh diễn tiến vô cùng âm thầm, tuy nhiên mẹ có thể chú ý một số dấu hiệu như khát nước liên tục, đi tiểu nhiều lần về đêm và cơ thể mệt mỏi kéo dài.
5. Phương án điều trị phần lớn bắt đầu từ việc điều chỉnh thực đơn dinh dưỡng hằng ngày khoa học kết hợp với chế độ vận động nhẹ nhàng theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa.

Lời nhắn từ đội ngũ Momhub

Hành trình mang thai chín tháng mười ngày vốn mang lại rất nhiều niềm hạnh phúc nhưng cũng không ít lo âu cho các mẹ bỉm. Đội ngũ Momhub thấu hiểu rằng việc phải nhịn đói và uống một cốc nước đường đặc sánh có thể là trải nghiệm không mấy dễ chịu, nhất là với những mẹ đang trải qua giai đoạn thai nghén vất vả. Thế nhưng, sự kiên nhẫn và cố gắng của mẹ trong buổi sáng ngày hôm đó chính là tấm lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ bé yêu khỏi những rủi ro không đáng có. Hãy luôn giữ một tinh thần lạc quan, tuân thủ đúng lịch hẹn khám của bác sĩ tại bệnh viện phụ sản và cùng Momhub đón chào bé cưng khỏe mạnh bình an mẹ nhé.

Tài liệu tham khảo

1. Glucose Screening and Glucose Tolerance Test – Đội ngũ biên tập y khoa What to Expect – Website thông tin y khoa thai sản What to Expect – Ngày 11 tháng 04 năm 2022.
2. Hướng dẫn quốc gia dự phòng và kiểm soát đái tháo đường thai kỳ – Bộ Y tế Việt Nam – Cổng thông tin điện tử Bộ Y tế – Năm 2021.
3. Tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ – Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ – Tạp chí điện tử Chăm sóc Đái tháo đường – Tháng 01 năm 2024.